Het logo wordt automatisch toegevoegd aan de Word-, PDF- en visual-export, en aan de live preview hiernaast.
Wordt automatisch verwerkt in het colofon. Bij wijziging van gemeentenaam of verantwoordelijke worden contactgegevens en colofon opnieuw gegenereerd.
Gemeente Voorbeeld
Hitteplan 2026
Een gezonde sociale stad, ook tijdens hitte
1. Inleiding
1.1 Waarom een hitteplan
Het Nederlandse Rode Kruis roept alle gemeenten op een lokaal hitteplan op te stellen: op dit moment hebben slechts 90 van de 342 Nederlandse gemeenten zo'n plan, terwijl hittegolven steeds normaler worden. Met dit plan geeft onze gemeente invulling aan die oproep en aan haar verantwoordelijkheid voor de bescherming van inwoners in kwetsbare posities.
Door klimaatverandering neemt het aantal warme en tropische dagen toe, zoals beschreven in de KNMI '23-scenario's. Hitte in combinatie met de versteende inrichting van de stad zorgt voor een hitte-eilandeffect. Hierdoor blijft het 's nachts veel langer warm dan in landelijk gebied. Hitte zorgt niet alleen voor ongemak bij bewoners, maar kan ook leiden tot verminderde arbeidsproductiviteit, gezondheidsschade en zelfs sterfte. Hitte kan leiden tot hittestress, wat zich uit in lichamelijke klachten omdat mensen hun warmte niet kwijt kunnen en kunnen uitdrogen. Met name groepen in kwetsbare posities zoals chronisch zieken, jonge kinderen, dak- en thuislozen, ouderen en buitenwerkers lopen een verhoogd risico op gezondheidsklachten tijdens hete dagen.
Dit hitteplan is onderdeel van een brede aanpak om de gemeente beter voor te bereiden op de gevolgen van klimaatverandering en is een aanvulling op het Nationaal hitteplan van het RIVM.
1.2 Doel en doelgroepen
Het uitvoeren van dit hitteplan heeft als doel om hittegerelateerde gezondheids- en welzijnsproblemen, ziekte en sterfte zoveel mogelijk te voorkomen tijdens een hittegolf. In dit plan is vastgelegd hoe de gemeente, GGD, GHOR en andere (maatschappelijke) organisaties gecoördineerd taken en activiteiten uitvoeren als het Nationaal hitteplan wordt geactiveerd, zodat tijdens aanhoudende hitte mensen in kwetsbare posities worden bereikt. De meeste van deze organisaties hebben ook nog een eigen hitteprotocol waarin specifieke acties voor de eigen organisatie staan. De activiteiten in dit hitteplan zijn met name communicatieve activiteiten die zich richten op bewustwording en het delen van kennis, in lijn met het Nationaal hitteplan.
Door het uitwerken en jaarlijks vernieuwen van het hitteplan komen verschillende organisaties bij elkaar om verder samen te werken aan de aanpak van hittestress. Dit biedt tegelijkertijd een platform voor kennis- en ervaringsuitwisseling, zodat hittestress in een vroeg stadium kan worden herkend en ernstige gevolgen kunnen worden voorkomen.
- (Thuiswonende) ouderen met extra zorgbehoeften
- Zeer jonge kinderen
- Dak- en thuislozen
- Mensen met ernstige gezondheidsklachten of chronische aandoeningen
- Mensen die in armoede leven of een klein sociaal netwerk hebben
- Mensen die in slecht geïsoleerde of warme woningen wonen
- Buitenwerkers en mensen met fysiek zware beroepen
- Zwangere vrouwen
1.3 Kwetsbaarheid
Kwetsbaarheid verwijst naar de mate waarin mensen en hun middelen negatieve gevolgen ondervinden bij blootstelling aan hittegolven. Deze kwetsbaarheid omvat zowel de gevoeligheid voor hitte als het aanpassingsvermogen van mensen tijdens hitte. De gevoeligheid voor hitte is niet alleen afhankelijk van de fysieke, psychische en sociale gezondheid, maar ook van de inrichting van de omgeving en het gebouw. Groepen die zich minder goed kunnen aanpassen tijdens hitte lopen ook een groter risico op hittestress, zoals personen die in armoede leven, geen huis hebben of een klein sociaal netwerk ervaren. Zij ondervinden mogelijk een grotere impact bij een hittegolf doordat zij beperktere middelen hebben om preventieve maatregelen te treffen.
1.4 Bredere gevolgen van hitte
Naast gezondheidsrisico's heeft hitte ook gevolgen voor de biodiversiteit, natuur, dierenwelzijn, waterkwaliteit en netwerken. Verstoringen in het watersysteem, elektriciteitsnetwerk of het verkeersnetwerk kunnen leiden tot crisissituaties. Dit plan beoogt momenteel uitsluitend gezondheidsrisico's te beperken. Tijdens de jaarlijkse evaluatie wordt overwogen of de reikwijdte moet worden uitgebreid.
1.5 Organisatie
Dit lokale hitteplan is opgesteld door de gemeente en de GGD in samenwerking met zorg- en maatschappelijke organisaties die zich bezighouden met de zorg voor personen in kwetsbare posities of vitale en kwetsbare infrastructuur. Aan het begin van de zomer is bij de betrokken organisaties uitgevraagd welke acties zij ondernemen tijdens hittegolven. Na de zomer wordt een evaluatiebijeenkomst georganiseerd waarin de hitteperiodes worden geëvalueerd en wordt opgehaald welke acties genomen zijn en welke nog missen. De uitkomsten worden verwerkt in dit hitteplan. Het hitteplan wordt ieder jaar geüpdatet na een evaluatie van de afgelopen zomer.
2. Aanpak en fasen
De aanpak van hitte kent verschillende fasen: voorbereiding, voorwaarschuwing, waarschuwing en als laatste de jaarlijkse evaluatie. Naast deze verschillende fasen is preventie erg belangrijk. Dit is geen aparte fase, maar gaat het hele jaar door. De fasen zijn cyclisch: na de evaluatie in het najaar start de voorbereiding voor het volgende seizoen.
Hitteplan ≠ hittegolf
Een hitteplan is niet hetzelfde als een hittegolf. Het Nationaal hitteplan wordt door het RIVM, in afstemming met het KNMI en GGD GHOR Nederland, geactiveerd op basis van de weersverwachting wanneer een periode van vier of meer dagen wordt verwacht met een maximumtemperatuur boven de 27 °C. Daarbij wordt ook gekeken naar aanhoudende hitte, hoge nachttemperaturen (tropennachten ≥ 20 °C), luchtvochtigheid en luchtkwaliteit (ozon en smog). Voor mensen in kwetsbare posities ontstaan gezondheidsrisico's al vanaf 25 °C, zeker bij meerdere warme dagen achter elkaar en bij tropennachten waarin het lichaam onvoldoende kan herstellen. Een meteorologische hittegolf kan alleen achteraf worden vastgesteld door het KNMI: minstens 5 opeenvolgende dagen ≥ 25 °C in De Bilt, waarvan 3 dagen ≥ 30 °C. Voor activatie van dit lokale hitteplan is de KNMI-definitie dus niet leidend — de RIVM-waarschuwing is dat wel.
3. Uitvoering per fase
3.1 Preventie — hele jaar door
Een van de belangrijkste onderdelen van het voorkomen van gezondheidsproblemen door hitte is preventie. Dit gaat het hele jaar door en is geen aparte fase. Onderdeel van preventie is het ontwikkelen van instrumenten en maatregelen die worden ingezet vóór het optreden van een hitteperiode: kennisdeling onder zorgprofessionals en mensen in kwetsbare posities, het stimuleren van gedragsverandering, het versterken van netwerken, en advisering bij protocollen en normen.
3.2 Voorbereidingsfase — winter en voorjaar
Al vóór de daadwerkelijke komst van hitte wordt in de voorbereidingsfase specifieke aandacht besteed aan mogelijke acties en maatregelen om de impact van hittegolven op personen in kwetsbare posities te verminderen. In deze fase worden de resultaten van de evaluatie van het najaar geïntegreerd in de volgende versie van het hitteplan. Het hitteplan wordt afgestemd met diverse partijen om een helder beeld te verkrijgen van ieders verantwoordelijkheid tijdens een hittegolf.
3.3 Voorwaarschuwingsfase — op basis van bericht RIVM
Wanneer het RIVM de GGD informeert dat een hitteperiode wordt verwacht, start de voorwaarschuwingsfase. Tijdens deze fase wordt alles in gereedheid gebracht om de afgesproken acties, waaronder de communicatiecampagne, tijdens de hittegolf uit te kunnen voeren.
3.4 Waarschuwingsfase — bij activatie Nationaal hitteplan RIVM
In de waarschuwingsfase is het lokale hitteplan geactiveerd. Dit vindt plaats zodra het Nationaal hitteplan door het RIVM wordt geactiveerd, als er een periode van aanhoudende hitte of extreem hoge temperaturen wordt verwacht. Niet alleen de temperatuur overdag speelt een rol; ook de nachttemperatuur, gevoelstemperatuur en luchtvochtigheid spelen een belangrijke rol. De GGD ontvangt hierover bericht van het RIVM en informeert de coördinator van het hitteplan. Acties en maatregelen zijn gericht op het beperken van gezondheidsrisico's.
3.5 Evaluatie- en monitoringsfase — najaar
In het najaar wordt een evaluatie van het hitteplan georganiseerd met betrokken partijen. De aanpassingen worden meegenomen in het plan voor het volgende jaar. Het hitteplan wordt blijvend aangepast met nieuwe inzichten. Inzichten die geen plek hebben in het hitteplan, maar wel belangrijk zijn om hittestress te voorkomen, worden zo goed mogelijk elders ingebracht.
4. Basisregels bij hitte (RIVM)
Drink voldoende
Drink water, thee of koffie. Ook als u geen dorst heeft, want ouderen hebben minder dorstgevoel. Matig het gebruik van alcohol.
Tip: Zorg dat u altijd een flesje water bij de hand hebt, zeker als u naar buiten gaat of met de auto op pad gaat.
Houd uw woning koel
Houd de zon en warmte zoveel mogelijk buiten uw woning, bijvoorbeeld met zonwering, ventilator of airconditioning.
Tip: Zorg voor extra koele frisse lucht door het openen van ramen en deuren op tijdstippen dat het buiten is afgekoeld.
Houd uzelf koel
Blijf in de schaduw en beperk lichamelijke inspanning in de middag (tussen 12:00 en 18:00 uur).
Tip: Maak gebruik van de koelere ochtend en avond voor uw boodschappen of wandeling. Neem een verkoelend (voeten)bad of een douche.
Zorg voor elkaar
Let bij warm weer extra op mensen in uw omgeving die misschien uw hulp kunnen gebruiken: buren, ouderen, kinderen.
Tip: Ga een keer extra langs of bel ze op en vraag wat u kunt doen.
Medicijnen en hitte
Sommige medicijnen kunnen bij hitte tot gezondheidsproblemen leiden doordat de water- en zouthuishouding in het lichaam verstoord wordt. Dit kan leiden tot uitdroging, te weinig zweten en onwel worden.
Tip: Overleg met uw apotheek of huisarts als u vragen heeft over het gebruik van uw medicijnen tijdens hitte.
Draag passende kleding
Draag luchtige, lichte en lichtgekleurde kleding. Bescherm uw hoofd met een pet of hoed en uw huid met zonnebrandcrème.
Tip: Houd een zonnebril en zonnebrandcrème factor 30+ bij de hand wanneer u naar buiten gaat.
Let op tropennachten
Bij nachten boven 20 °C koelt het lichaam onvoldoende af en stapelt warmtebelasting zich op. Dit verhoogt het risico op uitdroging, slaapproblemen en hittestress, met name bij ouderen en chronisch zieken.
Tip: Ventileer de slaapkamer in de vroege ochtend, sluit overdag ramen en zonwering, en gebruik dunne katoenen lakens. Drink een glas water vlak voor het slapen.
Organiseer een buddysysteem
Spreek af wie er tijdens een hittegolf dagelijks even langsgaat of belt bij alleenwonende ouderen, mensen met een chronische ziekte of een klein sociaal netwerk in uw straat of wijk.
Tip: Wissel telefoonnummers uit met buren en maak vooraf afspraken met de mantelzorger, wijkverpleegkundige of vrijwilligersorganisatie (bijv. Rode Kruis Ready2Help).
Ken de koele plekken in uw wijk
Bibliotheken, buurthuizen, kerken, winkelcentra en parken met veel schaduw kunnen tijdens hitte verkoeling bieden. De gemeente publiceert een actuele kaart met koele plekken en openingstijden.
Tip: Bekijk vóór het hitteseizoen de kaart met koele plekken op de gemeentewebsite en deel deze met familie, buren en cliënten.
5. Hitte en gezondheid
Oververhitting
Hoe herken je het?
- Vermoeidheid
- Concentratieverlies overdag
- Hoofdpijn
- Duizeligheid
- Spierpijn
- Opgezwollen enkels (oedeem)
- Jeukende blaasjes
Wat doe je?
Drink voldoende water, thee of koffie, ook als u geen dorst heeft. Doe rustig aan. Een voetenbad kan helpen tegen oververhitting en opgezwollen enkels. Neem contact op met de huisarts als de klachten erger worden.
Hitte-uitputting
Hoe herken je het?
- Flauwvallen
- Kramp
- Snelle hartslag
- Hevig zweten
- Een bleke huid
Wat doe je?
Stop met wat u aan het doen bent en zoek een koele plek. Drink voldoende water of sportdrank in kleine slokjes. Koel het lichaam: neem een koude douche of gebruik natte doeken. Als de klachten niet minder worden, waarschuw dan een arts.
Hitteberoerte— levensbedreigend
Hoe herken je het?
- Verhoogde lichaamstemperatuur van meer dan 39 °C
- Hoge hartslag
- Misselijkheid
- Rode huid
- Meestal geen zweet
- Stuiptrekkingen
- Bewustzijnsverlies
Wat doe je?
Een hitteberoerte is levensbedreigend! Bel direct 112 en volg de aanwijzingen van de hulpdiensten. Breng de persoon naar een koele plek en koel het lichaam met natte doeken in afwachting van hulp.
6. Betrokken organisaties
7. Wettelijk kader en verantwoordelijkheid
Dit hitteplan past binnen de Wet publieke gezondheid (Wpg, art. 2 en 5b) waarin gemeenten verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van de publieke gezondheidszorg, het Nationaal hitteplan van het RIVM, en de Omgevingswet die ruimte biedt voor klimaatadaptief beleid. Het Klimaatakkoord en de Nationale Adaptatiestrategie (NAS) vormen het bredere beleidskader. Het college van B&W is bestuurlijk eindverantwoordelijk; de portefeuillehouder volksgezondheid is aanspreekpunt.
8. Communicatie
Communicatie richt zich op drie doelgroepen: (1) inwoners, met name mensen in kwetsbare posities en hun naasten, (2) zorg- en welzijnsprofessionals en vrijwilligers, en (3) interne organisatie en bestuur.
Kanalen: gemeentewebsite, sociale media (Facebook, Instagram, LinkedIn), lokale media en huis-aan-huisbladen, nieuwsbrieven van gemeente en GGD, signaleringsnetwerken (wijkteams, buurthuizen, huisartsen, apothekers), digitale schermen in de openbare ruimte en bij koele opvanglocaties.
De kernboodschap volgt het Nationaal hitteplan en de Toolkit hitte van het RIVM. Tijdens de waarschuwingsfase wordt minimaal dagelijks gecommuniceerd; bij code oranje of rood wordt opgeschaald in afstemming met de Veiligheidsregio. Woordvoering loopt via de afdeling communicatie van gemeente en GGD.
9. Monitoring en evaluatie
De effectiviteit van het hitteplan wordt jaarlijks gemonitord aan de hand van onder andere de volgende indicatoren:
- aantal bereikte partnerorganisaties en doelgroepen, - aantal openstellingen van koele plekken en bezoekersaantallen, - aantal hitte-gerelateerde meldingen bij huisartsen/HAP, ambulance en GGD, - ervaringen van wijkteams, vrijwilligers en partnerorganisaties, - afwijkingen in oversterfte (CBS) tijdens hitteperiodes, - knelpunten en verbetervoorstellen uit de evaluatie.
Resultaten worden besproken in de jaarlijkse evaluatiebijeenkomst en verwerkt in de volgende versie van het hitteplan.
10. Bronnen en verwijzingen
- Nationaal Hitteplan – RIVM
- Toolkit hitte – RIVM
- Handreiking Lokaal Hitteplan – Kennisportaal Klimaatadaptatie
- Wet publieke gezondheid (Wpg)
- Omgevingswet en Nationale Adaptatiestrategie (NAS)
- KNMI'23-klimaatscenario's
11. Versiebeheer
Dit hitteplan is een concept. Pas de inhoud aan op de lokale situatie van uw gemeente voordat het plan wordt vastgesteld. Het hitteplan wordt jaarlijks geüpdatet na een evaluatie van de afgelopen zomer.
www.gemeente.nl/hitte • hitte@gemeente.nl